Kako si o Computerosko-inspektoro (Datainspektionen)
Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) si jek švedisko authoriteto. Amari bući si te las sama so keren le manuš čire manušeske informatcija ando khetanimo te na anklel problemo intajne ande le manuseško integriteto. Amari kantora si pe Drottningatan ando Stockholmo.
Ame sam pe čiri sama
Antrêgo čiro traijo anklel o manuš registrerime. Ande škola, ande banka, pe bući, kana kines, kana źas kaj doktoro vaj kana les vunźile kňiski kaj e bibloteka. Čiro privatno źela šaj miškil-pe kana čire manušeske informatcija avel avri po Interneto.
Sar las sama pala e registracija pa manušeski informatcija si but važno pe but riga ando traijo, te šaj phirel o khetanimo angle, numa tut si tut put'aria kaj jek pačako zono. Kako si vi ramome ande le themeske profundesko źakono, ke trobus te aves ferime sar manuš te na aven čire manušeske informatcija avri pe computer. Sar si te avel kako ferimos si ramome ande źakonori aj ame pe Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) sam godola źene kaj si te las sama ke o ferimos inkerdol.
Sar exemplo si slobodo numa te avel manušeske informatcija pa tute kaj si pe specifikno źela kaj naj slobodo te pařuves pala jek vramja, trobul tot informatcija so ašel pa tut ande computa aj si tuke slobodo te dikhes ke si e informatcija sa vorta, so naj vorta trobus te vortos. Gin maj dur tela o punkto Źakonori & reglori
Ame šičsaras aj das informatcija kaj godola źene kaj keren bući mit le manušenske informatcija aj sam lengo divanosko vortako. Ame las sama te inkeren le źakonori. Ame tas kintari pe le źakonori te ferin o integriteto. Ame rodas vortakori ande jek buflardo internationalno vortakomos. Te si tut pušimata sam ame raduime te mares amenge telefono,vaj šaj ramosar vaj ker jek mejlo. Ame sam pe čiri sama!
Ame das šičarimos aj hulavas źanglimos
Svako džes las ame pherdo pušimata. Le firmi aj le authoriteto kamen te źanen če kintari thol o zakono pe lende. Vi manuš privatno maren amenge te šaj len sama pala pesko ferimos aj čačimos pa peste korkoro. Amende si jek informatcijako ažutimos, khote si juristori kaj ažutin tot po telefono pa pušimata kaj si tut, vaj po e-posta.
Pe kako webrig arakhes tu sa e profundoske informatcija aj nevimata pa amari źela. Khate šaj ciřdes tele amare rama ivja ande digitalno forma vaj šaj manges amare ramome rama. Štarvar ando berš das ame avri jek cajtungo (Integritet i fokus) mit artiklori, notisori aj divanori. Ame vi laśaras kursori aj vi seminariumar.
Manušeske informatcija
E vorba manušeske informatcija si amenge jek centralno vorba and Computoroske-inspektoro (Datainspektionen). Sostar ke e vorba informatcija si pa źuvinde manuš. Atunči aćarel o manuš če važno bući si amen. Adžes ande khetanimo si pherdo informatcija svako džes pa manušeske informatcija. Ame alonas amari bući te tas focus pe informatcija kaj si privatno, neve nevimata aj kothe kaj si baro risko te na aresen pe thana kaj si bi-malade.
Źakonori aj paragrafori
O źakono pe manušeski informatcija, źakono te šaj les vunźelimata aj o źakono pe vunźlimata kaj naj pučindo si pe sama te ferin svako jek manuš ando them pa lengo integriteto. Computorosko- inspektoro (Datainspektionen) si jek authoriteto kaj lel sama pala o źakono te inkerdol.
Manušesko Informatcija
Khate šaj gines so si manušesko informatcija aj save źakonori kaj trobun le manuš te inkeren kaj keren bući mit manušesko informatcija. Te kames te źanes variso pa manušeske informatcija kaj či ašel pe amari rig šaj keres telefono amende pe Computorosko- inspektoro (Datainspektionen). Amaro telefono si 08-657 61 00
Manušeski informatcija si ramome divanori vaj patretsi kaj si pa tute. Šaj avel čiro anav, če manušeske numero vaj variso kaver kaj si specialno ferdi pa tute.
Źakono pa manušeski informatcija
Źakono pa manušeski informatcija ( PuL ). Lengi bući si te ferin le manušengi integriteto kana roden ande le manušeski informatcija. E vorba "roden" si jek bufli vorba, ande vorba si te čiden informatcija, te keren registracija, te garaven informatcija, te roden, te hulaven avri, te šuden avri informatcija aj vi maj dur. O zakono pa manušeski informatcija si anzardo pe źakonori kaj si ande jekipe thodine ando EU.
Ando źakono pa manušeski informatcija si paragrafori sar trubon te len sama pala manušeski informatcija. O źakono si anzardo pe khetano źanglimos aj informatcija kaj godola kaj si registrerime. Si vi paragrafori pa sigurne-pe aj vortimos pa informatcija kaj naj vorta. Firmi, authoriteto, organistaciji aj kaver šaj anklen alome te aven manušeski informatcijake representanto te dikhen te si vorta rodine le manušeski informatcija ande bući.
Strukturime vaj bi- strukturime informatcija?
Te si le manušeski informatcija kidine ande jek registero atunči phenel o manuš ke e informatcija si strukturime. Te si le manušeski informatcija ande textori vaj pe e-posta atunči si e informatcija bi- strukturime.
Źerto aj kaver źakonori
Uni reglori ande uni źakonori šaj porončil po źakono pa manušeski informatcija, sar exemplo źakono sar trobul te len sama pala le manušesko informatcija ande kher kaj meldo-istut, sastimos aj špita, kher le cořengo aj kaj le rajbare. O źakono pa manušeski informatcija naj kerdo pe sama pe privatno bući pa manušeski informatcija. Si vi zerto kana si pa offencialno principo vaj ramomasko aj vorbasko-puterdimos.
Kako si slobodo te keres pe jek webbrig
To kaj tos avri manušeski informatcija pe webriga trobus te inkeres o źakono pa manušeski informatcija. Kako si tuke mušaj vi te si e webrig privatno. Vi trobul te avel tot laśo gor sostar thos manušeski informatcija pe jek webrig. O texto vaj o patreto kaj si te thos avri pe webrig pe jek manuš, trobul pušlo lestar te si slobodo vaj naj.
Kako si slobodija kaj balame vaj kaj organisatcij
Tut kaj si tut balamo vaj firmi si tuke slobodo te garaves manušeski informatcija pe čire kundori. Numa e informatcija si ferdi slobodo te avel tut pe hažna pe čiro šefto ando balamo vaj ande čiri firma te šaj bikines źeli vaj produkti aj te šaj les pučin khatar le kundori.
Organisatcij si slobodo te keren registracija ,anava, vulica aj telefono pe manuš kaj si ande organisatcija. E informatcija pa le manušengi berš si sloboda te ramos te avela mušaj. Memberosko numero naj slobodo te avel sa jek fjalo sar le manušeske berš. Le memberi mušaj te źanen pe soski sama si lenge anava, vulica aj berš ramome. E organisatske šerotne trobun te len sama ke e organisatcija inkeren o źakono pa manušeski informatcija. Politikake vaj devlikane organisatcija naj slobodo te phenen le anava pe le membori, vaj te den avri lengi vulica aj telefono kavrenge.
Kako si slobodija kaj bućiarenge raj vaj kaj foroske šerotne
E bućiarengo raj naj leske slobodo te ginel le bućiarengo privatno e-posta. Numa šaj avel leske slobodo te dikhel so kheren le bućiarne pe penge computoro. Sa le bućiarne pe jek bući trobun te len pe pala o źakono pa manušeski informatcija.
Jek officialno ram si texto vaj patreto kaj si kaj foroske šerotne. Svako neske si slobodo te ginen offecialno ram kaj naj garadi pečata pe leste. Le foroske šerotne naj lenge slobodo te den avri rama kaj se andre manušeski informatcija te aćarela le forosko šerotne ke šaj avel pe nasulimos.
Registrake rama
Tuke si slobodo te źanes save manušeski informatcija si pa tute kaj le differentni foroske šerotne. Šaj ramos jek lil aj phenes ke manges jek registratsiaki ram.
Manušeski informatcijako baro
Manušeski informatcijako baro si godo kaj čidel andre vaj kerel bući pa le manušeski informatcija aj kaj porončil pe soski sama trobul te avel. O maj butivar si jek firma vaj le foroske šerotne kaj si bare pe manušeski informatcija. Godo kaj si baro trobul te lel sama ke inkerdol o źakono pa le manušeski informatcija aj te del avri god'o informatcija kaj si slobodo svako neste.
Inkasso
De kamesa te źanes variso pa inkasso kaj či ramol khate šaj mares telefono kaj Computerosko-inspektoro (Datainspektionen). Amaro numero si 08- 657 61 00.
Tu kaj san vunčile vari kaske trobus te putkines palpale pe vramja. Šaj avel pa e renta čire khereske vaj pa jek źela kaj lan po vunčilmos. Te na putkinesa pe vramja šaj avel tuke jek lil te putkines. Anav godole lileke si Inkasso. Kana avel tuke jek godolatar lil trobus te putkines čiro konto anda jek data. Te na putkinesa thol-pe o kronofogden andre aj rodel avri sar te putkine čiro konto. Jek faktura vaj ram ke bisterdan te putkines čiro konto naj jek inkasso.
Reglori pa inkasso
Kon tradel avri jek lil te putkines, trobul te źanel sar te kerel. Jek lil te putkines trobul te avel vorta ramome. Ando lil le putkinimasko trobul o anav te ašel kaske san vunčile. Trobul te ašel sode love san vunčile, kana te putkines aj sode si e renta.
Tu kaj či putkindan pe vramja kam mušaj te putkines vi renta. Ando lil pa putkinimos trobul te ramol sode si god`a renta. Kam avela vi mušaj te putkines inkasso love aj vi putkinimasko pominimos.
Te si te aćaresa ke o konto naj vorta trobus tu te ramos jek lil aj te mothos sostar tu či kames te putkines. Ramosar kaj god`a firma vaj manuš kaj san lenge vunčile love.
Informatcija pa kredita
Te kamesa te źanes vareso pa informatcija pa kredita kaj či ašel kakta šaj keres telefono amende pe Computerosko-inspektoro (Datainspektionen). Amaro telefonosko numerso si
08- 657 61 00.
Jek informatcija pa kredita si pa tute aj čiro ekonomia. Ande informatcija pa kredita ašel kon tu san aj sode love si tut. Kothe ašel te san vunčile love varikaske vaj sanas vunčile love varikaske. Kothe šaj ašel vi te san ansurime vaj te muklan čiro them aj mušisajlan ande jek kaver them.
Źakonori pe informatcija pa kredita
Kon kamel te avel les jek informatcija pa kredita pa tute trobul te avel les bari gorr. E banka kaj manges lestar te les vunčile love vaj čiro nevo kheresko šerotno šaj mangel jek informatcija pa kredita pa tute.
So si ramome ande informatcija pa kredita šaj avel univar cira dukhadi informatcija. Anda god`a mušaj godo kaj ramol informatcija pa kredita te lel-pe pala jek specialno źakono, źakono pe informatcija pa kredita aj te avel les suransa kathar e Computerosko-inspektoro (Datainspektionen). Si specialnie firmi kaj ramon pa informatcija pa kredita. Univar si differentni reglori pa informatcija pa kredita pa manuš aj pe firmi.
Kana godi trobul te avel tuke informatcija te la varikon informatcija pa kredita pa tute aj vi trobus te źanes so ašel pa tute ande god`a informatcija. Kon ramol jek informatcija pa kredita bi te avel leske slobodo šaj anklel kris-dino. Te si variso kaj naj vorta ande informatcija pa kredita trobul god`a źela vortome. Te si te arakhlan godolatar doš atunči de duma kaj god´a firma kaj ramosarda e informatcija pa kredita.
Te si ke e informatcija pa kredita varisar romol tut, šaj sumaves te manges strafo kathar e firma kaj ramonda e informatcija pa kredita.
Te kamesa te vat'is tut
Univar šaj aćares ke čire manušeski informatcija aresel kaj naj mišto. Sar exemplo pe reklama, manušeski informatcija pe Interneto vaj kaj Inkasso firmi. Atunči šaj vat'is tut kaj Computerosko-inspektoro (Datainspektionen).
Či mangas tutar te ramos pe jek specialno fjalo kan vat'is kaj Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) aj naj jek specialno ram kaj trobus te ramosares andre. Dosta si te ramosa jek lil vaj e-posta aj te mothos pe soste kames te vat'is. Šaj boldes tut direkto kaj godo kaj si baro pe manušeski informatcija ( firmi, authoriteto vaj organisatcija) te šaj vortos so naj vorta.
Informatcija pa vat'imos kaj avel andre kaj Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) si offecialne rama. So si god'a, ke si slobodo svako neske te ginen so ramosardan ande čiro lil amenge. Te si vare so dukhadi informatcija ande čiro ram kam si mušaj atunči te źal god´a bući tela sekretess źakono.
Mišto si te avela kako informatcija andre:
- Kon vaj kake si čiro vat'imos karing.
- Pa soste naj tuke mišto. Sumavta av konkretno sode šaj.
- So pasisajla aj kana.
- Čiro anav aj sar šaj ame astaras tut ( telefonosko numero, vulica vaj e-posta). Numa šaj aves anonymo te kamesa.
- Trade kopi vaj rama pe godo kaj tu kemas te vat'isto.
Jek vušoro pušimos del tut jek juristo atveto kaj kerel bući kaj Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) informatcijako rig, aj normalno trobul te del tut atveto pala trin bućiake džesa. Kodolendar pušemata źan avri pala trin śon.
Maj phare pušimata aj vat'imata si registrerime aj garade amende. Kana jek ram si registrerime amende das ame e bući kaj jek manuš kaj lelpe ande źela. Te kamesa te astares godole manušes, šaj mares telefono amende 08- 657 61 00 atunči aves kaj (telefonosko växelo).
Le kontakto Computerosko-inspektoro (Datainspektionen)
E Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) si pe Drottningatan ando Stockholmo. E vulica amende si Drottningatan 29, etega 5.
Amaro numero telefonosko si 08- 657 61 00.
Te kames te trades e-posta si o adresso:
datainspektionen@datainspektionen.se
Te kamesa te ramos amenge si e adressa:
Datainspektionen
Box 8114
104 20 Stockholm
Na bister ke ramome divano e-posta, normal posta vaj fax- anklen offecialni rama aj šaj anklen ramome opre. E-posta kaj datainspektionen@datainspektionen.se avel kaj amaro registratoro kaj tradel les maj dur kaj godo manuš kaj trobul. Le Computerosko-inspektoro (Datainspektionen) bućarne si len e-postaki adressa gad'a: anglunoanav.palonoanav@datainspektionen.se
